Tran Dang Khoa va noi buon sau anh hao quang (ky I)

Nha tho Tran Dang Khoa.

Khong biet tu bao gio nua, cai ten Tran Dang Khoa da khac sau trong tam tri chung toi. Nhung bai tho cua nha tho than dong da duoc chung toi thuoc long ngay tu thuo dau tien den truong va theo mai suot cuoc doi. Hon 40 nam nay, biet bao the he lon len ma tam hon duoc boi dap bang nhung cau tho dep lanh hon hau, di dom va tinh anh mot cach la lung, hap dan nhu co ma luc cua anh. Co lan toi da noi voi Tran Dang Khoa dieu do. Anh im lang chut roi hoi: “Cac chau co thich nhung bai tho ay khong, hay cac co day cu bat cac chau thuoc?” Toi khong the tra loi anh, cung voi nam thang da co nhieu dieu doi thay vinh vien. Tam tu cua nhung the he moi lon len co the khong con nhu truoc nua... The roi gan day, dua con trai ba tuoi cua toi sau khi di hoc ve bong bi bo doc:

“Trang oi… tu dau den
Hay bien xanh dieu ky
Trang tron nhu mat ca
Khong bao gio chop mi

Trang oi… tu dau den
Hay tu mot san choi
Trang tron nhu qua bong
Dua nao da len troi”
              (Trang oi… tu dau den)

Toi nghe chau doc nhung cau tho ay ma thay hay mot cach kinh ngac. Dung la phai nghe tho Tran Dang Khoa tu chinh cai giong doc con non not chua tron tieng, tu nhung cai mieng con thom huong sua kia moi thay het gia tri va su than ky cua no. Va toi lai noi voi anh: “Khong phai tat ca tho anh deu duoc cac chau nho say me nhu truoc, nhung cai phan hon nhien, tinh anh, nhung cau tho tre tho nhat thi van luon song trong tri nho cua cac the he sau”.

Toi la mot nguoi yeu tho nhu ban nang. Suot may muoi nam toi van doc tho hang ngay va thuoc tho cua hang tram tac gia. Tran Dang Khoa trong suy nghi cua toi la mot nha tho dac biet. Chua thay bao gio trong lich su nuoc ta, mot dua tre tam tuoi lai co tho hay den the. Va cang la lung hon, gan nhu chi trong ba nam voi hai tap tho Tu goc san nha em, Goc san va khoang troi da lam nen mot su nghiep voi ca tram bai tho ma nghe thuat tho tu cho con non not den muc tro nen dieu luyen. 

Trong ba nam dau doi tho cua Tran Dang Khoa da hinh thanh mot ngon ngu tho, mot he thong hinh tuong va but phap rieng cung rat nhieu khoanh khac loe sang xuat than. Tran Dang Khoa co biet tai trong lien tuong, trong su phac dung chi bang nhung net cham pha lam lo ra cai than cua su vat, va dang noi la anh da dung nen mot the gioi nhan vat gom nhung cay coi, trang hoa, nui song va nhung con vat hien lanh biet doi thoai voi con nguoi, tro thanh ban than thiet voi tuoi tho.

Tran Dang Khoa tam su: “Khi ba ngoai toi mat, me toi xe chiec khan tang thanh hang tram manh nho: Con hay deo tang cho cay coi di, khong no heo lui mat. Ba mat roi. Con thay cay coi no co buon khong? The la toi ra vuon, lui cui deo tang cho cay trau, cay cau, cay na… Ca khu vuon toi trang xoa mau tang. Trong mat toi cay coi, trau bo, ga lon, cho meo cung co niem vui, noi buon nhu nhung con nguoi. Tinh cam ay toi tiep nhan duoc tu me”. 

Chinh nguoi me da thoi vao Tran Dang Khoa nguon tho vo tan khi day cho con su chia se truoc thien nhien va long nhan hau tu thuo dau doi. Me chinh la nguoi dau tien da anh huong den anh, da doc cho anh nghe nhung cau ca dao, tuc ngu ma sau nay tro thanh can cot trong tu duy sang tao cua anh, bien anh thanh nha tho tieu bieu cho tam hon Viet thuan nha, trong treo, hon nhien, don so ma tinh te.

Lan dau tien cach day hon muoi nam, anh tinh co boc bach voi toi noi kho cua minh. Do la mot buoi chieu mua thu nam 2000, trong can phong chung cu cu cua anh o pho Ly Nam De. Khi toi tang anh cuon tieu thuyet dau tay Mau xanh ky uc  vua xuat ban, anh doc qua nhung trang viet ve thoi hoc tro trong sang roi bong dung buon lang, anh noi: “Anh khong co tuoi tre chu a. Hoi ay anh rat kho”. 

Toi cung im lang nhin anh. Sao luc nay toi bong thay anh gia den the. Gia mot cach khung khiep. Luc ay dau con thay cai ve hon nhien di dom hon doi cua anh. Doi voi toi, va han nhien la voi rat nhieu nguoi, Tran Dang Khoa la mot nguoi vinh quang, cai anh hao quang cua niem nguong mo lon lao tu hang trieu doc gia da om choang lay anh tu khi moi vao lop 1, toi co the nao hieu noi chinh dieu do lai lam anh kho.

“Hoi ay co nhieu nguoi da khong tin anh, chu a”. Anh bat dau ke: Ho khong tin noi mot dua be quan ao nhech nhac, lun cun den lop, luc nao cung day muc xanh muc tim, an khoai an chao, nam trong nhung cai nong ngam sao troi va choi voi nhung con giun con de kia lai co the lam duoc nhung bai tho hay den the. Tham chi co nguoi con nghi ngo chinh ong anh trai cua Tran Dang Khoa la nha tho Tran Nhuan Minh da ga bai cho em (du luc ay ong anh trai cong tac va o tan Quang Ninh). 

The roi nhieu nguoi da luc tuc tu khap cac tinh keo nhau ve de xem mat cau be Tran Dang Khoa cho thoa su hieu ky, nhieu nguoi khac thi yeu cau Tran Dang Khoa lam tho truoc mat ho de ho xem va khang dinh tai tho cua Tran Dang Khoa co that hay khong. Mot so nguoi khac nua, trong do co ong Ho Thien Ngon da lan loi ve o tai nha Tran Dang Khoa ca thang troi de ra cac tieu de thu tai Tran Dang Khoa. Truoc khi ve, ong con viet thu cho nha tho Tran Nhuan Minh yeu cau nha tho khong duoc ve nha trong nhung ngay ong dang thu tai cau Khoa. Ong Ho Thien Ngon bao ong lam nhu the la de bao cao len nha tho To Huu (luc do la nguoi phu trach van nghe). 

The la cau Tran Dang Khoa cu phai gong minh len, phai lam hang tram bai tho ung tac de cho moi nguoi tin tai tho cua minh la co that. Khi moi nguoi da tin, danh tieng cua Tran Dang Khoa vang lung trong ca nuoc, con vuot ra ca nuoc ngoai thi co nguoi lai don am len rang thang Khoa kieu ngao, no co bac si rieng, khong phai ai den no cung tiep… Vi the, cung co nguoi hieu nham, trach moc. Va tham chi, co lan nguoi ta con don rang Tran Dang Khoa da chet! Mot bac o Lang Son nghe tin do da viet va gui nhung bai tho ve nha cho bo me Tran Dang Khoa de khoc mot tai nang menh yeu…

Con o trong truong hoc thi tu nho Tran Dang Khoa khong duoc doi xu nhu mot hoc tro binh thuong. Cac thay, co luon coi Khoa nhu ban, nhu nguoi lon. Cau noi, viet va lam gi cung luon bi cac thay, co xem xet mot cach dac biet. Mot nguoi khon truoc tuoi nhu Tran Dang Khoa ngay cang bi nhung ap luc nhieu khi tuong chung nhu qua suc... The roi mai sau nay anh van tiec minh da khong co mot tuoi tho binh lang, hon nhien va thoai mai nhu moi nguoi.

Du sao, nhung ap luc ay cung luyen cho Tran Dang Khoa mot kha nang viet van va lam tho chuyen nghiep ngay tu dau va su ung doi lanh loi, thong minh trong moi tinh huong kho khan cua cuoc song.

Trong nghiep van tho, buoi dau doi Tran Dang Khoa chiu ba su anh huong lon do la nguon van hoc dan gian cua me, nhung kien thuc ve van hoc hien dai trong tu sach cua anh trai la Tran Nhuan Minh va mot nguoi thay lon het suc nghiem khac la nha tho Xuan Dieu. Xuan Dieu da nhieu lan ve nha Tran Dang Khoa o xa Quoc Tuan, huyen Nam Sach, tinh Hai Duong. Ong cham lo tai nang cua Tran Dang Khoa, uon nan cai mam non tai nang ay va gioi thieu tho Tran Dang Khoa cho ban doc ca nuoc.