Nho Anh 'bam doi, loi dong'

Voi nong nghiep, ai cung nho cau “bam doi loi dong” neu tac phong sat dan, sat dong ruong cua nguoi lanh dao, quan ly. Neu toi nho khong nham thi do chinh la cau tra loi cua chu nhiem Nguyen Ngoc Anh voi Anh ma Anh rut ra thanh chuan muc tac phong cua nguoi lanh dao nong nghiep.

Dai tuong Nguyen Chi Thanh tren duong di cong tac

Sau chien thang Dien Bien Phu, dang la Chinh tri vien dai doi thuoc Trung doan 50, toi duoc Bo Tu lenh Ta ngan song Hong dieu dong ve cong tac tai Phong Chinh tri Bo Tu lenh, sau do Khu uy bo sung cho khu tap ket 300 ngay theo Hiep dinh Gio-ne-vo 1954, roi tham gia Thuong vu Thi uy Hai Duong tiep quan thi xa lon thu tu mien Bac moi giai phong. Sau khi hoan thanh nhiem vu, toi lai duoc dieu dong len cong tac o Bao Nhan Dan, co quan trung uong cua Dang.

Ve day toi duoc phan cong theo doi, viet bai ve nong nghiep, co bai viet that bai, co bai thanh cong nhung ai cung thay su xong xao cua cay but 25 tuoi la phong vien tre cua toa soan luc do.

Khi dong chi Nguyen Chi Thanh, Uy vien Bo Chinh tri, Dai tuong QDND duoc dieu dong sang phu trach nong nghiep la mat tran kinh te hang dau luc do thi toi hay duoc theo Anh di cac co so nghien cuu tinh hinh. Anh Phan Quang va toi la hai nha bao duoc giup viec Anh; anh Phan Quang thi da tung lam viec voi Anh tu thoi ky Binh Tri Thien, Khu 4, con toi la nguoi moi duoc tiep xuc voi Anh nhung da co an tuong sau sac ve Anh ngay tu trong cuoc khang chien.

Hoat dong o vung sau lung dich, lai chi la can bo so cap, khong co dieu kien hieu tinh hinh ca nuoc nhung chung toi luon luon huong ve Viet Bac noi co Bac Ho, Trung uong Dang, Chinh phu, Tong hanh dinh cua Bo Tong tu lenh, muon biet ve manh dat than thanh can cu dia va nhung chuyen sinh hoat cua Bac Ho va cac dong chi lanh dao. Do do co can bo nao tu Trung uong, Lien Khu vao cong tac deu tim cach khai thac, bat cac anh chi ke cho nghe chuyen, va nhung buoi tu tap do thuc su la nhung buoi sinh hoat rat ly  thu.

Co nhieu chuyen duoc nghe ke lai, trong so do co dong chi da ke cho nghe chuyen Dai tuong Nguyen Chi Thanh di chien dich Hoang Hoa Tham, voi bo quan ao linh, chiec ao tran thu may o qua tram chong ret. Dai tuong di kiem tra tran dia nhu mot can bo binh thuong. Khi di ngang qua con suoi rong, lon nhon da day reu rat tron, co dong chi can bo di giay dinh chien loi pham dang sy quan, so uot giay, noi: “Co cau nao giup cong toi qua suoi”, the la Dai tuong ghe vai cong dong chi do. Di nua chung biet nguoi cong minh la mot can bo cap cao o Tong cuc Chinh tri, dong chi do so hai xin xuong nhung Dai tuong van cong anh ban qua suoi, sau do nhu khong co chuyen gi xay ra trong viec binh thuong giup dong doi. Chuyen do toi nghe ke tai san mot nha dan gan bot dich o Cho Cong, huyen Thai Ninh, tinh Thai Binh, da de lai cho toi an tuong ve mot dong chi lanh dao, chi huy gan dan, gan linh, thuong dan, thuong linh. 

Dong chi Nguyen Chi Thanh tham Bo doi Khong quan (1967).

Chung toi hay duoc goi den nha Anh o 34 Ly Nam De (sau khi Anh mat gia dinh da tra lai nha cho Bo Quoc Phong, nay la tru so Hoi Cuu chien binh). Do la ngoi biet thu xay tu thoi Phap thuoc co san rong, o san co cay phuong vy toa bong mat tren ghe da ma thinh thoang Anh cung chung toi van ngoi noi chuyen khi chuan bi di cong tac hoac chuan bi thao luan ve mot de tai nong nghiep do Anh neu ra. Biet rang Anh rat quy cac nha van, nha bao nhung doi voi chung toi, Uy vien Bo Chinh tri, roi Dai tuong la vi tri rat to trong Dang va Quan doi cho nen tiep xuc luc dau khong thuc su thoai mai nhung Anh thuong kheu goi de chung toi cung nhu can bo Anh moi den manh dan neu y kien thao luan. Anh noi: “Cac cau cu tranh cai thoai mai, minh xuat than tu nong dan, suot doi tran mac, nay duoc trao phu trach nong nghiep co nhieu dieu chua biet, cho nen se cung tham gia tranh cai, khi tranh luan co y dung co y chua dung la viec binh thuong, con neu cau nao noi dung mot nua cung da giu 50% chan ly, rat “oach” roi con gi!”.

Trong khong khi thoai mai do, chung toi cung hang hai co y kien, co luc “qua manh bao”, noi xong roi moi thay run. Chang han, luc do Doan co van ve Thuy loi cua Trung Quoc do ba Bo truong Tien Chinh Anh dan dau sang da gop y kien ve phuong cham “ba chinh” trong cong tac thuy loi: giu nuoc la chinh; thuy loi nho la chinh; nhan dan lam la chinh. Luc bay gio y kien cua cac doan co van Trung Quoc co suc nang ghe gom nhung nghe pho bien, mot so can bo cua ta ban khoan nhung cung chi sam si voi nhau. 

Gia dinh Dai tuong Nguyen Chi Thanh.

Toi manh dan thua voi Anh: “O ta co vung han vung ung ma chong ung xem ra kho hon, nhung nhat loat “giu nuoc la chinh” de chong han thi khong bao quat tinh hinh; roi can lam nhieu thuy loi nho nhung phai lam thuy loi vua va lon moi co nguon de chu dong cap nuoc va tieu nuoc, cho nen chi “thuy loi nho la chinh” ma chua co cong trinh vua va lon thi e chong han va chong ung deu khong hieu qua”. Thuc ra toi thua voi Anh cung chi la noi lai y kien cua mot so can bo ma toi nghe duoc, nhung lai dong cham toi y kien cua co van la chuyen to, buot mieng noi ra roi cho nghe phe phan. Nhung Anh on ton noi: “Ta cu khiem ton lang nghe y kien co van nhung khi lam thi dieu chinh cho phu hop voi tinh hinh cu the cua ca nuoc va tung vung”.

Lai nho, khi chuan bi Nghi quyet Hoi nghi Trung uong nam 1960 ve nong nghiep ma bay gio ai cung nho nhung khau hieu noi tieng nhu “Pha xieng ba sao”, “Duoi kip muc song trung nong” va “Phong trao lam thuy loi hai nam”… Anh cung cho toi di theo xuong Do Son o trong nha nghi cua quan doi luc do con lop mai tranh. Anh moi cac chuyen gia den bao cao neu van de, gop y voi De cuong. Sang lam viec, chieu cung tam bien, tao dieu kien tot va gan gui cho cac chuyen gia. De co khong khi thoai mai khi lam viec.

Con nho mot can bo ky thuat rat noi tieng duoc moi den phat bieu ve ky thuat doi voi cay lua. Chac vi thay Anh la Uy vien Bo Chinh tri cho nen dong chi do noi mot lo mot hoi den gan nua tieng quan diem cua Mac, Lenin, va cac nha kinh dien ve san xuat; xem ra Anh rat sot ruot vi muon nghe ky thuat thi dong chi do lai thao thao ve chinh tri cho nen ghe tai toi noi: “Cau ta noi dong dai ve Cac Mac thuc ra “khac Mac”. Toi muon cuoi ma khong dam cuoi vi biet tinh anh muon nghe nhung chuyen thuc te chu khong phai luc nao cung noi lap truong, quan diem chung chung.

Duoc lam viec voi Anh that thoai mai vi Anh cho phep the. Nho mot lan di cong tac mien Trung, den Khe Nuoc Lanh, o vung nam Thanh, bac Nghe, da qua trua, Anh ru ngoi duoi goc cay gao gio com nam ra an roi nghi ngoi. Trong luc nghi, cai mau nha bao lieu mang cua toi xin phep hoi Anh: “Duoc biet Anh duoc Bac Ho va Thuong vu Trung uong gioi thieu de bau bo sung vao Ban chap hanh Trung uong o Hoi nghi Tan Trao, la nguoi lanh dao nhung von la nong dan ta dien, Anh nho cau ca dao nao nhat?”.

So di hoi Anh cau do vi khi duoc giao phu trach nong nghiep, toi phai tim hieu cuoc song cua nong dan trong do co hoc qua ca dao, tuc ngu ma toi dang doc sach cua cac ong Nguyen Van Ngoc, Vu Ngoc Phan, nay hoi Anh de hieu ca dao trong cuoc doi nguoi nong dan Viet Nam. Thay toi hoi, dong chi Chat, Dai uy bao ve lu mat, y noi “nen de Anh nghi” nhung Anh nghi mot luc roi noi: “Minh nho nhat cau: “Roi mua, tooc ra, rom kho/ Ban ve que ban biet xu mo ma tim”, gat xong thi thoc cua nha chu vao bo, rom len dong, ra (tooc) ngoai dong da muc ma minh mat luon tinh ban cua nhung nguoi lam thue theo mua. Cai mau dam tinh nghia ban be thuo han vi cu deo dang tinh cach nguoi lanh dao o Anh luon nang long voi nhung nguoi ngheo kho. Anh la nguoi lanh dao thich di co so, thich noi chuyen tam tinh voi dan va khong bao gio “sang di toi ve”, khong co chuyen thao thao dien thuyet, chi thi. Xuong xa la o dem voi dan nhu da tung o Trai Trang (Hung Yen), Dong Tam (Phu Tho)…

Nho nhung ngay theo Anh ve hop tac xa Dai Phong, huyen Le Thuy, Quang Binh de nghien cuu tinh hinh, tong ket cong tac “duoi kip trung nong” theo goi y trong mot bai bao cua Bac Ho, Anh cung ngu tai xa chu khong nghi tai nha khach huyen. Quan ao bo doi bac mau, di dep rau ngoi bet xuong dat ven bo song Kien Giang tro chuyen voi can bo xa va nong dan. Nhieu ba con, nhat la cac cuu binh, biet tieng Dai tuong nhung chua he biet mat cu tram tro hoi anh em trong doan: “Dai tuong mo?”. Anh so phien ba con va mat thoi gio cho nen chi anh Duong Quoc Cam luc do la Vu truong cua Ban Nong nghiep trung uong, noi: “Cu hoi ong nay”.

Thay dang anh Cam cao to, trang treo, di dung be ve, nhieu nguoi cu tuong anh Cam la dai tuong, nhung biet tinh Anh cho nen anh Cam cung am u, khong dam cai chinh. Lam viec xong, Anh noi: “Cau Tho toi nay di cay voi ba con, tam tinh xem ba con danh gia chu nhiem Anh the nao”. O day co thuy trieu nuoc len xuong cho nen ba con phai cho nuoc rut cay “lan nuoc”, ra dong tu nua dem, vua cay vua ho vui ve. Sang ra da thay Anh dung o dau bo tham ba con. O Dai Phong, Anh muon den tan noi khai hoang Ben Tien di doc song Kien Giang cung toi 10 cay so. Ngoi do cho di, co luc Anh thay tay cam cheo rat mat mai roi cung ho ho cau ho Le Thuy ma Anh moi hoc duoc nhu nguoi nong dan Dai Phong chinh hieu.

Khi tong ket cong tac, Anh thuong neu nhung khau hieu co vu phong trao rat de nho. Voi nong nghiep, ai cung nho cau “bam doi loi dong” neu tac phong sat dan, sat dong ruong cua nguoi lanh dao, quan ly. Neu toi nho khong nham thi do chinh la cau tra loi cua chu nhiem Nguyen Ngoc Anh voi Anh ma Anh rut ra thanh chuan muc tac phong cua nguoi lanh dao nong nghiep.

Sau nay khi duoc nghe phuong cham Anh neu danh My o mien Nam “nam that lung dich ma danh” vua to ro khi phach, vua chi ro phuong phap, chien thuat. Nghe noi lai la Anh tong ket phuong cham danh dich cua mot dai doi o Nui Thanh, Quang Nam… de hieu them pham chat cua  nguoi lanh dao la sat dan, sat linh, khong phai la mot kieu mi dan ma o su dong cam, chan thanh, ton trong dan, hoc dan, tong ket sang tao cua dan de nang tam lanh dao… Do thuc su la phong cach cua Ho Chi Minh ma Anh la mot nguoi hoc tro xuat sac.

Nhung cong viec quan trong nhat trong su nghiep cua Anh toi khong co dip chung kien, chi xin ke lai chut ky niem nho nho ve Anh de nho nguoi can bo het long vi dan, bao dung, lang nghe, sat co so, sat dong bao theo phong cach Ho Chi Minh.

Khi dai phat thanh bao tin anh Nguyen Chi Thanh ma chung toi hay goi than mat la anh Thao, mat thang 7/1967, toi la phong vien chien truong cua Bao Nhan Dan dang theo bo doi hanh quan vao Khe Sanh, that su rat bat ngo va la noi dau doi voi toi cung nhu voi don vi bo doi dang hanh quan. Hy vong se gap lai de tam su voi Thuong ta Mai Quang Ca, la thu ky cua Anh, dang la Pho Chu nhiem chinh tri Mat tran, nguoi da tung cung nhau phuc vu de Anh hoan thanh tac pham noi tieng Hoan nghenh hop tac xa Dai Phong dau nam 1961.

Viet toi day, toi lai nho, vao dip giap tet, khi cung Mai Quang Ca nghe anh trinh bay dan bai cuon sach thi co nguoi dua den mot tap tho da danh may. Anh hoi: “Cai gi the nay?”. Dong chi do tra loi: “Day la nhung bai tho cua anh viet thoi ky hoat dong cach mang. Chung toi suu tam lai de in o Nha xuat ban Pho thong. Cac anh o Bo Van hoa, Hoi Nha van va anh To Huu da xem, den xin chu ky cua Anh. Anh gio qua tap danh may roi noi: “Dung la tho cua minh. Luc do anh em chung minh lam tho to ro y chi, khi tiet cach mang de tu dong vien, dong vien nhau tiep tuc chien dau, chu co gia tri van hoc gi dau ma in thanh sach. Dong chi ve noi toi cam on Bo va Hoi, nhung khong nen in. De giay in nhung bai tho hay”. The la toi lai hieu them ve Anh, con nguoi luon hieu ro gia tri thuc chat nhung viec minh lam. Xem ra ninh duoc nguoi nhu Anh that khong de.

Sau chuyen cong tac o Khe Sanh, tren duong ve Quang Binh, toi dap xe ve Le Thuy, nho cac dong chi giup do len Ben Tien de nho lai nhung ky niem ve Anh. Roi 2 nam sau, vao mong Mot tet Ky Dau - 1969, theo Bac Ho di tet trong cay trong Tet trong cay lan thu X va cung la tet trong cay lan cuoi cung cua Nguoi tren doi Dong Vang, Son Tay, toi duoc phep ngoi quay quan duoi bong cay bach dan du buoi noi chuyen cua Bac voi nong dan va chot nhan ra chi Do Thi Soan, mot trong 10 co gai Dai Phong o Tong Lenh, ven song Da ma Anh tung can dan chung toi chu y neu guong nhung nguoi tre tuoi “Moi nguoi lam viec bang hai vi mien Nam ruot thit”, lam nen phong trao Dai Phong trong nong nghiep soi noi. Nay chi Soan da truong thanh tro thanh Bi thu Dang bo xa va dang cham chu nghe Bac Ho dan do phai het long vi dan, phai thuc su dan chu, khong de hop tac xa che chen lu bu, tieu pha lang phi tien thoc cua dan, toi lai nho loi dan cua Anh ve cham lo boi duong can bo, nhat la can bo tre tro thanh lop nguoi ke nghiep theo tam guong het long vi Nuoc, vi Dan cua Bac Ho khi Anh gop y cho chung toi co vu “Trai, gai Dai Phong” trong phong trao Dai Phong”.