Chuyen la: cay oi cu gai la "cuoi" o Thanh Hoa

Chinh dien Lam Kinh se duoc phong dung theo nen mong cu.

Hon 15 nam nay, ba Trinh Thi Nghia (60 tuoi, nguoi lang Cham, thon Lam Son, thi tran Lam Son, huyen Tho Xuan) tu nguyen gan bo voi cong viec nhang den, coi soc, quet don trong Lam Kinh, noi tho cung, yen nghi ngan thu cua to tien va cac vua, hoang hau thoi Le So.

Bua nay, ba Nghia ban chiec ao nau song, lui hui quet don trong Vinh Lang (an tang phan mo vua Le Thai To). Thay khach thanh kinh khoi huong xong, cu dui dang khong doi buoc, ba Nghia vui mieng gop chuyen: "Cac bac lai day xem cay oi nay di. Cay oi biet cuoi day”.

Cay oi ma ba Nghia noi den nam khiem ton o goc phai khuon vien Vinh Lang, phia sau hang quan hau va linh thu hien tu dang chau truoc mo vua. No khang khiu gay guoc, cao chung hon 3m, la nho xiu, dang cho qua chin boi trai mua (qua cung chi be bang ngon tay).

Cho gio that lang, la tren cac ngon cay xung quanh im phang phac, ba Nghia nhe nhang dung dau ngon tay cham vao than cay, di di dau ngon tay nhu the dang cu nach, gai ban chan nguoi. That la, nhung chiec la noi dau nhanh cay ay bong rung rinh, lay dong nhe nhe, trong khi nhung la tren nhung nhanh khac va cay coi xung quanh van lang im.

Ba Trinh Thi Nghia "cu" vao goc cay oi ben mo vua Le, tuc thi la cua toan bo cay oi rung rinh.

Truoc day, co mot nha tho nguoi Phu Tho den vieng lang, bao rang, day la giong oi Tau, do than nho canh nho nen de rung rinh. Nhung giai thich lam sao day khi cay oi Ta ben trai kia cung biet cuoi?”.

Roi ba Nghia dan chung toi sang ben trai khu mo, noi co mot cay oi quen gap trong vuon khap cac lang que, la to noi gan lon, canh truon dai uon luon nhu rong bo.

Qua thuc, khi cham vao than cay, dac biet la diem mau giua cac nhanh thi la cay lay dong rat la, tuy khong ro ret nhu kieu cay xau ho (trinh nu) cup la, nhung bang mat thuong hoan toan thay duoc.

Dem cau chuyen la ve nhung cay oi biet "cuoi” den gap ong Trinh Dinh Duong, Truong ban Quan ly Di tich lich su Lam Kinh, chung toi duoc biet them nhieu dieu la nua xung quanh cac cay oi nay.

Theo ong Trinh Dinh Duong, chi nhung cay oi xung quanh mo vua Le Thai To thi moi biet cuoi. Dem canh chiet cua cac cay do trong ra ngoai khuon vien khu mo thi khong co hien tuong do.

Nguon goc cua cay oi Tau von do mot nguoi hao tam la ong Tran Hung Dan (nguoi o Hanh Thien, huyen Xuan Truong, Nam Dinh) trong tu nam 1933, den nay da la 78 nam.

Chua ai giai thich duoc vi sao cay "oi Tau" nay lai biet "cuoi".

Ong Dan lai cung nhan dan lang Cham va xa Xuan Lam lam den tho Le Thai To o phia Dong Nam khu trung tam di tich Lam Kinh. Ong Dan con cung tien 4 tuong voi lon dap bang ximang chau phuc, trong hai cay long nao hai ben va cay oi truoc mo vua.

Ong Duong bao rang, ong biet chuyen oi "cuoi” tu lau, do duoc cac cu ke lai. Cac cu trong vung deu bao nguoi dau tien kham pha ra hien tuong cay oi Tau nay biet cuoi la mot ong Tay (nguoi Phap), tu truoc nam 1945.

Can cu vao su lieu thi co le ong Tay do la ong Luois BzacieR, mot nha nghien cuu nguoi Phap. Ong da tien hanh khao sat Lam Kinh hai lan vao nam 1942.

Cay oi goc vua chet nam ngoai, may ma cac can bo khu di tich da kip chiet mot so nhanh cay de giu giong. Va dieu ky la la cay trong lai nay van giu duoc "gien cuoi”.