Bai tuong Ngo Quang Truong – nhung bi mat moi tiet lo

Nhung chang duong binh nghiep

Ngo Quang Truong sinh nam 1929 tai Kien Hoa, mot vung dat thuoc vung chau tho song Me Kong, dong bang song Cuu Long, trong mot gia dinh dien chu. Ra truong nam 1954 voi cap bac Thieu uy, ong duoc dieu chuyen ra mien Bac tang cuong cho Tieu doan 5 nhay du dang tham chien tai mat tran Dien Bien Phu.

Tuy nhien, khi tan Thieu uy Ngo Quang Truong co mat o don vi thi cuoc chien o Dien Bien Phu da ket thuc. Quay ve mien Nam voi “chien tich” thoat chet o Dien Bien Phu, ong ta duoc bo nhiem lam Dai doi truong Dai doi 1 cua Tieu doan 5 nhay du.

Thang 5/1955, Ngo Quang Truong tham gia cuoc tieu tru quan phien loan Binh Xuyen. Sau khi chien dich nay ket thuc, Ngo Quang Truong duoc gan lon Trung uy mot cach kha de dang.

Nam 1964, Truong len Thieu ta va duoc cu giu chuc Tieu doan truong Tieu doan 5 nhay du. Nam 1965, Ngo Quang Truong duoc thang cap Trung ta va duoc giu chuc Tham muu truong Su doan nhay du. Mot nam sau, Ngo Quang Truong lai duoc thang cap Dai ta va duoc bo nhiem lam Tu lenh pho Su doan du, duoi quyen chi huy cua tuong Du Quoc Dong.

Nam 1966, sau bien co bao dong o mien Trung, Ngo Quang Truong duoc bo nhiem lam Tu lenh Su doan 1 Bo binh, duoi quyen chi huy cua Thieu tuong Hoang Xuan Lam – Tu lenh quan doan 1 – vung 1 chien thuat.

Tuong VNCH Ngo Quang Truong

Nam 1967, nhung don vi nhu Dai doi Hac bao trinh sat, Chi doan 2/7 thiet van xa M113, Tang phai tieu doan 9 nhay du thuoc Su doan 1 bo binh do Truong lam tu lenh da co nhieu cuoc giao tranh voi Quan giai phong o mat tran Thua Thien.

De co vu tinh than cho vien tu lenh chien truong, Tong thong che do Sai Gon Nguyen Van Thieu va cac quan thay nguoi My da khong ngan ngai gan len vai Ngo Quang Truong chiec ga-long chuan tuong.

Thang 5/1968, sau chien cuoc Mau Than, Truong duoc phong ham Thieu tuong va duoc bo nhiem lam Tu lenh Quan doan 4 – vung 4 chien thuat (khu vuc mien Tay Nam Bo). Thang 11/1970, Ngo Quang Truong duoc thang quan ham Trung tuong.

Tu cuoi thang 3 den dau thang 5/1972, Bo Tu lenh chien dich Tri-Thien cua Quan doi Nhan dan Viet Nam thuc hien nhung dot tan cong nhu vu bao vao cac cu diem cua quan doi VNCH dong doc theo vung gioi tuyen, tieu diet rat nhieu sinh luc dich.

Dau thang 5/1972, Ngo Quang Truong duoc Tong thong Nguyen Van Thieu trieu hoi tu Bo Tu lenh Quan doan 4 o Can Tho ve Sai Gon de giao nhiem vu moi. Ngay sau do, Truong da dap may bay ra Hue de thay Trung tuong Hoang Xuan Lam lam Tu lenh Quan doan 1 – vung 1 chien thuat voi trach nhiem nang ne la “tai chiem co thanh Quang Tri tu tay Cong san”.

Toi Hue, ong ta da thuc hien mot chien dich tuyen truyen nham tran an binh tinh mot cach hue dang va sac mui cai luong rang “Dong bao o Hue tu nay khong can phai lo so nua, vi quan doi Bac Viet muon chiem duoc co do Hue phai buoc qua xac chet cua toi…”.

Sau khi Truong nham chuc o Vung 1 chien thuat, chinh quyen Sai Gon da uu ai tang phai cho vien tuong nay toan bo luc luong tong tru bi cua quan luc VNCH, dong thoi ong ta con nhan duoc su yem tro tu xa cua ham doi 7 Hoa Ky dang don tru ngoai Thai Binh Duong.

Tu dau nam 1975, Quan giai phong mo chien dich Hue - Da Nang. Ngo Quang Truong da lien tiep nhan duoc nhung thong tin bai tran tu tien phuong. Tinh the cua quan doi Sai Gon mot bi dat, Ngo Quang Truong lien tuc goi dien ve Sai Gon de xin Tong thong Thieu va Dai tuong Cao Van Vien cho quan doi tang phai de hong cam cu dia ban.

Quan doi Sai Gon thao chay khoi vung 1 chien thuat

Tuy nhien, hoa luc qua manh cua Quan giai phong da nhanh chong lam dam quan binh o vung 1 chien thuat tan dan xe nghe. Voi luc luong binh si da hoan toan reu ra ve the xac va suy sup ve tinh than, dai da so ho deu co khao khat ra ngu de cung voi gia dinh, vo con tim duong thao chay.

Hue giai phong, Tuong Truong cung dam tan binh co cum o Da Nang roi tiep tuc khan thiet goi dien cau cuu Thu tuong Tran Thien Khiem bay den Da Nang de thi sat tinh hinh.

Khi Thu tuong Khiem den Da Nang, Tuong Truong da trieu tap cuoc hop tat ca cac Tu lenh su doan, Tinh truong, Thi truong, Bo Tham muu, va cac Truong phong so hanh chinh de nghe Tran Thien Khiem noi chuyen.

Truoc khi Thu tuong Khiem den, Tuong Truong da co cuoc gap voi nhung thanh vien du hop, de nghi phai noi thang cho Thu tuong biet thuc trang o vung 1 chien thuat.

Nhung sau khi nghe Thu tuong Khiem noi chuyen xong, chang co ai phat bieu gi, chi duy nhat Dai ta Ky - Tinh truong tinh Quang Tri co y kien xin Thu tuong cho biet phai lam gi doi voi so cong chuc da tu y roi nhiem so trong nhung ngay qua. Nhung, thu tuong Tran Thien Khiem cung khong tra loi ma lai lang sang mot chuyen khac.

Sang ngay 28/3, Tuong Truong cho trieu tap cac cap chi huy de tim bien phap van hoi trat tu va tai trang bi cho nhung don vi Nguy dang co mat trong thanh pho.

Nhung ke hoach khong thi hanh duoc vi khong du quan so tac chien, hau nhu si quan da bo phong so de di lo chuyen gia dinh, chi co van phong Tu lenh vung 1 chien thuat la con lam viec, con tat ca phong ban trong Bo Tu lenh da hoan toan te liet.

Sang som ngay 29/3/1975, Quan giai phong o at tien vao Da Nang. Nhung canh quan cua su 324B, su 325 dang hung huc khi the chien thang da lam cho quan doi Sai Gon kinh hon bat via. Ngo Quang Truong cung mot vai thuoc cap than tin i oi goi nhau tim duong chay ra bai bien de boi ra tau HQ 404 tim duong thao chay.

Theo loi ke cua mot vien si quan quan doi Sai Gon co mat tren chuyen tau hom do, sau khi duoc thuoc cap diu len duoc tau, Ngo Quang Truong da bi ngat lim di vi met va doi.

Khi chiec tau nay dang tren duong di tan ve Sai Gon, tuong Ngo Quang Truong con nhan duoc mot lenh khan cua Tong thong Thieu chi dao quay lai de “tai chiem Da Nang”, nhung voi mot thuc te qua doi be bang, Tuong Truong danh phai phuc dap cho Tong thong Thieu rang hien tai ong ta khong the lay ai de thi hanh nhiem vu vi linh trang da moi nguoi mot noi, cap chi huy thi manh ai nay thoat…

Ve Sai Gon, Ngo Quang Truong di thang den Tong y vien Cong hoa de xin nhap vien vi bi khung hoang tinh than. Sau khi ra vien, ong duoc bo nhiem vao Bo Tu lenh hanh quan luu dong o Bo Tong Tham muu.

Tai day, ong ta lai phai chung kien mot hinh anh rat doi dang cay khi nhin thay nhung thuoc cap la Pho de doc Ho Van Ky Thoai (Tu lenh hai quan vung 1 duyen hai) va Chuan tuong Nguyen Van Khanh (Tu lenh su doan 1 khong quan) dang ngoi viet tuong trinh, Tuong Lam Quang Thi dang chiu an quan thuc vi that tran.

Nhung ngay cuoi thang 4/1975, mot si quan luc quan My tung lam viec voi tuong Truong da den gap gia dinh ong va de nghi di tan khoi Sai Gon truoc khi Quan giai phong tu moi huong do ve lam chu thanh pho.

Vo con Ngo Quang Truong xuong tau thuy de ra di. Rieng Ngo Quang Truong, phai den ngay 30/4/1975, moi duoc Nguyen Cao Ky lai may bay de dua ra ham doi 7, roi tu do, ong ta den dao Guam de doan tu gia dinh.

Tai day, gia dinh Tuong Truong duoc Dai ta Sauvageot den de cho biet rang Tuong Cushman (tung la co van quan su cua My tai vung 4 chien thuat Nguy) cu ong ta den de don gia dinh Tuong Truong ve cung sinh song voi gia dinh Cushman tai truong Chi huy tham muu Leavenworth.

Tai day, voi su gioi thieu cua Cushman, Tuong Truong va nguoi con trai ten Diep bat dau di hoc nghe nong o mot nong trai cho den luc chuyen den dinh cu tai Falls Church Virginia – mien Dong nuoc My.

Gia dinh va nhung nam thang luu vong

Chuyen tinh duyen cua Ngo Quang Truong sau nay duoc ong Nguyen Tuong Thiet la anh ho cua vo ong Truong thuat lai rang: Khoang dau nhung nam 60 cua the ky XX. O Sai Gon, nguoi ta da ram ran ban tan ve mot chuyen tinh tay ba giua hai si quan tre tuoi trong quan luc VNCH.

Hai si quan do, mot o binh chung khong quan, mot o binh chung nhay du, con nguoi dep da lam cho hai trai tim kia cung day song chinh la co con gai lon cua nha van Thach Lam ten Nguyen Tuong Nhung.

Dieu dac biet o day hai si quan tre tuoi nay la mot doi ban choi rat than voi nhau. Trong dieu kien chien tranh, song chet doi voi nhung quan nhan la chuyen co the xay ra bat cu luc nao. Hai nguoi nay da giao uoc voi nhau la neu nguoi nao nam xuong truoc thi nguoi con lai se nguyen suot doi cham soc cho co gai kia.

The roi, trong mot chuyen bay, nguoi si quan khong quan kia da tu nan. Tu do, dinh menh da day dua co con gai lon cua mot nha van danh tieng thoi Tu luc van doan gan bo cuoc doi minh voi vien si quan cua binh chung nhay du co ten la Ngo Quang Truong.

Ong Truong va ba Nhung lay nhau co 4 nguoi con va song voi nhau cho den ngay ong Truong trut hoi tho cuoi cung luc 3h ngay 22/1/2007.

Nhung ngay song luu vong tren dat My, Ngo Quang Truong khong giong nhung tuong ta cua che do Sai Gon truoc day la tham gia vao nhung cuoc hoi hop, binh luan ve su kien giai phong Sai Gon, phan tich nhung nguyen nhan bai tran cua ho. Ong ta song rat lang le trong noi tram uat cay dang cua mot vien tuong thua cuoc.

Ai do co co gang gang hoi dieu gi ve thoi chien cuoc, ong ta deu tang lo sang chuyen khac. Co chang, Ngo Quang Truong chi ngam ngui bao rang: “Bai binh chi tuong bat kha ngon dung. Vong quoc chi dai phu bat kha ngon tri” co nghia la ong ta cung biet ro than phan cua minh la mot vien tuong bai tran thi khong the noi minh anh dung.

Mot nguoi phai bo xu so de ra di ti nan thi lam sao goi la nguoi co muu luoc… Uoc nguyen cuoi cung cua vien tuong bai tran tha huong la duoc dua tro cot ve cung dat me. Mua he nam 2008, ba Nguyen Tuong Nhung cung nhung dua con da lam theo di nguyen ay, dua tro cot chong, cha minh ve Viet Nam.

• Ngo Truong Duc